W jakich sytuacjach ubezpieczyciel może obniżyć odszkodowanie?

Może zdarzyć się tak, że osoba poszkodowana w wypadku komunikacyjnym przyczyni się do powstania szkody, co uzasadnia stosowne obniżenie należnego jej odszkodowania. Wynika to z treści art. 362 k.c., zgodnie z którym jeżeli poszkodowany przyczynił się do powstania lub zwiększenia szkody, obowiązek jej naprawienia ulega odpowiedniemu zmniejszeniu stosowanie do okoliczności,
a zwłaszcza do stopnia winy obu stron
. Zastosowanie instytucji przyczynienia ma na celu określenie, czy i  w jakim stopniu poszkodowany swoim zachowaniem miał wpływ na powstanie i rozmiar szkody. Zachowanie poszkodowanego ocenia się natomiast z obiektywnego punktu widzenia, m.in. przez pryzmat obowiązujących przepisów prawa (np. ustawy prawo o ruchu drogowym) oraz zasad doświadczenia życiowego. Istotne jest przy tym ustalenie, czy gdyby zachowanie poszkodowanego było prawidłowe, doznana przez niego szkoda wystąpiłaby w takim samym rozmiarze. Przesłanką przyjęcia przyczynienia poszkodowanego jest zatem istnienie normalnego, adekwatnego związku przyczynowego pomiędzy jego zachowaniem
a zaistniałą szkodą
.

Uznanie, że w konkretnej sprawie doszło do przyczynienia nie oznacza, że poszkodowanemu w ogóle nie należy się odszkodowanie (w takim przypadku poszkodowany musiałby zostać uznany za wyłącznie winnego powstaniu szkody). Przyczynienie określane jest bowiem procentowo, a przyznane odszkodowanie zostaje z reguły zmniejszone odpowiednio o ten procent.

W polskim prawie nie ma katalogu okoliczności, które uzasadniają przyjęcie przyczynienia, tym samym brak jest rozwiązań wskazujących, o jaki procent należy obniżyć odszkodowanie w przypadku wystąpienia określonego zachowania poszkodowanego. Pewne tendencje w tym zakresie można jednak zaobserwować w praktyce orzeczniczej. Najczęściej uwzględnianymi okolicznościami przyczynienia jest podróżowanie z niezapiętymi pasami bezpieczeństwa, które uzasadnia obniżenie odszkodowania nawet o 50% (Sąd Apelacyjny w Poznaniu w wyroku z dnia 23 listopada 2006 r., I ACa 678/06 zaaprobował przyczynienie w wysokości 50%, Sąd Apelacyjny w Warszawie w wyroku z dnia 28 lipca 2009 r., I ACa 341/09, zaaprobował przyczynienie w wysokości 25%, Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 15 listopada 2011 r., I ACa 1080/11 zaaprobował przyczynienie w wysokości 20%). Niewątpliwie brak zapiętych pasów bezpieczeństwa jest powszechnie uznawane za istotne  przyczynienie się do zwiększenia szkody przez poszkodowanego. Innymi eksponowanymi w orzecznictwie sądów okolicznościami są przekroczenie dozwolonej prędkości, jazda z nietrzeźwym kierowcą (Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 7 grudnia 1985 r., IV CR 398/85, zaaprobował przyczynienie w wysokości 30%), czy podróżowanie z kierowcą nieposiadającym uprawnień (uzasadniające nawet 50% przyczynienia do powstania szkody- por. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 listopada 2008 r., III CSK 154/08). Podstawą przyjęcia przyczynienia mogą być również takie zachowania, jak brak włączonych  świateł w pojeździe, wtargnięcie na jezdnię, przejazd rowerem  na czerwonym świetle, brak oświetlenia w rowerze, brak kasku ochronnego w przypadku np. rowerzysty, przechodzenie przez jezdnię w niedozwolonym miejscu, czy brawurowe zachowania uczestników ruchu drogowego.

Należy pamiętać, że zarówno sam fakt uznania przyczynienia, jak i jego procentowa wysokość każdorazowo zależy od okoliczności faktycznych sprawy, na które składają się m.in. stopień winy obu stron, wiek poszkodowanego, stopień obiektywnego naruszenia obowiązujących reguł przez poszkodowanego, cechy i warunki osobiste obu stron, czy szczególne okoliczności danego wypadku.